Soyuq su içəndə dişiniz sızıldayır, yemək çeynəyəndə isə ağrı yenidən başlayır. Bəzən narahatlıq qısa müddətdə keçir, bəzən də gecə yatmağa imkan vermir. Belə vəziyyətdə bunun sadə həssaslıq, yoxsa müalicə tələb edən problem olduğunu anlamaq çətindir.
Diş ağrısı ayrıca diaqnoz deyil, bir əlamətdir. Ağrının nə vaxt başladığı, nə qədər davam etdiyi və başqa hansı dəyişikliklərlə müşayiət olunduğu növbəti addımı seçmək üçün vacibdir. Dişin zahirən sağlam görünməsi də daxilində problem olmadığını göstərmir.
Qısa cavab: Diş ağrısına kariyes, dişin daxilindəki sinir və damar toxumasının iltihabı, çatlar və diş əti problemləri səbəb ola bilər. Davam edən və ya təkrarlanan ağrı üçün diş həkiminə, şişkinlik, qızdırma və güclü ağrı olduqda isə təcili müayinəyə müraciət edin. Nəfəs almaq və ya udmaq çətinləşirsə, dərhal təcili tibbi yardım lazımdır.
1. Diş ağrısının əsas səbəbləri
Dişin xarici hissəsi sərt toxumalarla örtülüdür, daxilində isə sinirlər və qan damarları olan pulpa yerləşir. Ağrı həm bu toxumadan, həm diş kökü ətrafından, həm də dişi saxlayan strukturlardan qaynaqlana bilər. Səbəbi yalnız ağrının gücünə əsasən müəyyən etmək olmaz.
- Kariyes: Diş toxumasındakı zədələnmə dərinləşdikcə soyuğa, istiyə və şirinə qarşı ağrı yarana bilər. Erkən mərhələdə isə heç bir narahatlıq olmaya bilər.
- Pulpanın iltihabı: Dərin kariyes, zədə və başqa qıcıqlandırıcı amillər dişin daxilindəki toxumaya təsir edə bilər. Ağrı bəzən heç bir xarici təsir olmadan başlayır.
- Çat və zədələnmiş plomb: Dişdəki kiçik çat və ya boşalmış plomb çeynəmə zamanı ağrı verə bilər. Belə dəyişikliklər güzgüdə asanlıqla görünmür.
- Diş əti və ağıl dişi problemləri: Qismən çıxmış ağıl dişinin ətrafındakı iltihab və ya dişlər arasında qida qalması ağrılı narahatlıq yarada bilər.
- Həssaslıq və dişləri sıxmaq: Diş səthinin qoruyucu qatının zəifləməsi həssaslığı artıra, dişləri sıxmaq isə dişlərə və çənə əzələlərinə yük sala bilər.
İnfeksiya nəticəsində irin toplanması abses adlanır və təcili diş həkimi müayinəsi tələb edir. Hər ağrı abses demək deyil, lakin şişkinlik olduqda bunu evdə ayırd etməyə çalışmaq düzgün deyil.
2. Ağrının xarakteri nəyi göstərə bilər?
Soyuq içki ilə yaranan və tez keçən sızıltı həssaslıqla uyğun gələ bilər. Bununla belə, kariyes və çat da oxşar hiss yaradır. Dişi dəfələrlə soyuq və ya isti su ilə yoxlamaq səbəbi müəyyən etmir və narahatlığı artıra bilər.
İsti və ya soyuq təsiri bitəndən sonra ağrının davam etməsi müayinə üçün vacib məlumatdır. Gecə yuxudan oyadan, özbaşına başlayan və ya getdikcə güclənən ağrını da həkimə bildirin. Bu əlamətlər təkbaşına hansı müalicənin lazım olduğunu göstərmir.
Çeynəyəndə ağrı çat, plomb problemi və ya kök ətrafındakı iltihabla bağlı ola bilər. Ağrıyan dişi tapmaq üçün ona sərt əşya ilə toxunmayın və üzərində qəsdən güclü təzyiq yaratmayın. Ağrının yeri bəzən aldadıcı olur, mənbə qonşu dişdə yerləşə bilər.
Qəbula qədər qısa qeyd aparın: ağrı nə vaxt başladı, nə ilə artır, nə qədər çəkir və son vaxtlar həmin nahiyədə müalicə aparılıbmı? Şişkinliyin olub-olmadığını və istifadə etdiyiniz vasitələri də qeyd edin. Bu məlumatlar həkimlə söhbəti daha aydın edir.
3. Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma müraciət etməli?
Yaxın vaxt üçün qəbul alın: Ağrı iki gündən uzun çəkirsə, təkrar başlayırsa və ya çeynəməyi çətinləşdirirsə, diş həkiminə müraciət edin. Bir dişdə yeni yaranmış və davam edən həssaslıq da yoxlanmalıdır. İki gün gözləmək məcburiyyəti yoxdur; narahatlığınız varsa, daha tez əlaqə saxlayın.
Həmin gün təcili müayinə istəyin: Üzdə və ya diş ətində şişkinlik, diş ağrısı ilə birlikdə qızdırma, irin, şişkinliklə yanaşı ağızda pis dad, yaxud yatmağa və gündəlik işlərə mane olan güclü ağrı olduqda gecikməyin. Adi qəbul vaxtının gəlməsini gözləmək əvəzinə əlamətləri klinikaya bildirin.
Dərhal təcili tibbi yardım çağırın: Nəfəs almaq, udmaq və ya danışmaq çətinləşirsə, şişkinlik gözə və ya boyuna yayılırsa, yaxud ağız ciddi şəkildə açılmırsa, təcili qiymətləndirmə lazımdır. Belə vəziyyətdə foto yükləmək və onlayn cavab gözləmək vaxt itirməməlidir.
Bu bölgü diş ağrısında müraciət vaxtı və diş absesinin təhlükəli əlamətləri barədə tibbi tövsiyələrlə uyğundur. Öz həkiminiz əlçatan deyilsə, yaxınlıqdakı təcili stomatoloji xidmətlə əlaqə saxlayın.
4. Müayinəyə qədər evdə nə etmək olar?
Evdə görülən tədbirlər yalnız narahatlığı müvəqqəti azaltmaq üçündür. Onlar kariyes boşluğunu bərpa etmir, çatı bağlamır və infeksiyanın mənbəyini aradan qaldırmır. Ağrı azalsa belə, planlaşdırılmış müayinəni ləğv etməyin.
- Yumşaq qidalar seçin və ağrısız tərəflə çeynəyin.
- Ağrını artıran çox isti, çox soyuq və şirin qida və içkilərdən uzaq durun.
- Yumşaq diş fırçası ilə ehtiyatla təmizləyin, ağrılı nahiyəni sərt şəkildə sürtməyin.
- Ağrıkəsici lazım olarsa, sizin üçün uyğun seçim barədə əczaçıdan məsləhət alın və istifadə təlimatına əməl edin.
Hamiləlik, allergiya, xroniki xəstəlik və qəbul etdiyiniz dərmanlar barədə əczaçıya məlumat verin. Tərkibini yoxlamadan müxtəlif ağrıkəsiciləri birləşdirməyin. Uşaq üçün böyüklərə aid yanaşmanı özbaşına tətbiq etməyin.
Dişin və ya diş ətinin üzərinə aspirin, spirt və yandırıcı maddələr qoymayın. Şişkinliyi deşməyin, irin çıxarmağa çalışmayın və əvvəlki müalicədən qalan antibiotikdən istifadə etməyin. Ağrının qəfil keçməsi də problemin sağaldığını təsdiqləmir; bunu həkimə bildirmək yenə vacibdir.
5. Həkim nəyi yoxlayır və təkrarlanmanın qarşısı necə alınır?
Diş həkimi əvvəlcə şikayətlərinizi dinləyir, dişləri və diş ətini müayinə edir. Lazım olduqda dişin təzyiqə və temperatur təsirinə reaksiyasını qiymətləndirir. Səthdən görünməyən nahiyələri araşdırmaq üçün rentgen müayinəsi tələb oluna bilər; buna ehtiyacı həkim müəyyən edir.
Müalicə səbəbdən asılıdır: plombun bərpası, kariyesin müalicəsi, diş əti iltihabının aradan qaldırılması və ya həssaslığın idarə olunması lazım gələ bilər. Daha dərin zədələnmədə kanal müalicəsi və ya başqa müdaxilə seçilə bilər. Diş ağrısı olması mütləq dişin çəkiləcəyi demək deyil.
Qəbulda hansı problemin aşkarlandığını, müalicə variantlarını və sonrakı günlərdə nə gözləməli olduğunuzu soruşun. Müayinədən qorxursunuzsa, bunu əvvəlcədən bildirin. Narahatlığınızı izah etmək həkimə prosesi sizə uyğun şəkildə anlatmağa kömək edir.
Gündə iki dəfə flüoridli diş məcunu ilə fırçalamaq, diş aralarını müntəzəm təmizləmək və gün ərzində tez-tez şirin qida qəbulunu azaltmaq faydalıdır. Kariyesin yaranması və qarşısının alınması haqqında məlumat gündəlik qulluğun əhəmiyyətini izah edir. Müayinə aralığını isə şəxsi ehtiyacınıza uyğun olaraq həkimlə müəyyənləşdirin.
6. Pulsuz ilkin diş yoxlamasına başlayın
Gördüyünüz dəyişikliyi necə təsvir edəcəyinizi bilmirsiniz? DentalAI-nin süni intellektlə pulsuz ilkin diş yoxlamasına foto yükləyin, sonra real diş həkimi ilə onlayn və pulsuz danışın. Ağrının başlama vaxtını, şişkinliyi və qızdırmanı da bildirin.
Foto dişin sinirini qiymətləndirmir, bütün kariyes ocaqlarını göstərmir və infeksiyanı istisna etmir. Bu, diaqnoz deyil, ilkin yoxlamadır; nəticəni diş həkimi təsdiqləməlidir. Təcili əlamətlər varsa, onlayn yoxlamanı gözləmədən üzbəüz tibbi yardım alın.
Bu məqalə yalnız ümumi məlumat verir, diaqnoz deyil və lisenziyalı diş həkiminin müayinəsini əvəz etmir. Ağrı, şişkinlik və ya qızdırma olduqda diş həkiminə, nəfəs alma və udma çətinliyində isə dərhal təcili tibbi yardıma müraciət edin.