İsti çaydan bir qurtum içirsiniz və ya şorba yeməyə başlayırsınız, birdən dişiniz sızıldayır. Bəzən bu hiss tez keçir, bəzən isə yeməyi bitirdikdən sonra da dişin içində döyünən ağrı qalır. Belə vəziyyətdə növbəti qurtumdan çəkinmək başadüşüləndir.
Əsas məsələ yalnız qidanın isti olması deyil. Ağrının nə qədər davam etməsi, yemək yemədikdə də başlaması və bir dişdə, yoxsa daha geniş sahədə hiss olunması həkim üçün vacib məlumatdır. Səbəbi dəqiq müəyyənləşdirmək üçün müayinə lazımdır.
Qısa cavab: İsti yemək və içki açıq dentində, kariyesli, çatlamış və ya plomb problemi olan dişdə ağrı yarada bilər. İsti təsir bitdikdən sonra qalan, özbaşına başlayan və ya gecə yuxudan oyadan ağrı dişin daxilindəki toxumaların iltihabı ilə bağlı ola bilər və tezliklə yoxlanmalıdır.
İstilik dişdə ağrını necə yaradır?
Dişin görünən səthini mina qoruyur. Onun altında çox kiçik kanalları olan dentin yerləşir. Temperatur dəyişikliyi bu kanallar vasitəsilə dişin daxilindəki həssas strukturlara təsir edə bilər. Mina aşındıqda və ya diş əti çəkildikdə həmin qorunma zəifləyir.
Dişin içində sinirlər və qan damarları olan yumşaq toxuma — pulpa yerləşir. Bu toxuma qıcıqlandıqda və ya iltihablandıqda temperatur dəyişikliyi ağrı yarada bilər. Lakin bu izah hər istiyə həssas dişdə eyni problemin və eyni müalicə ehtiyacının olduğu demək deyil.
Diş həssaslığı barədə məlumatda həm isti, həm də soyuq qidanın niyə narahatlıq yarada bildiyi açıqlanır. Dişin güzgüdə normal görünməsi gizli problemi istisna etmir. Çox isti qida ağızın yumşaq toxumalarını da yandıra bilər; hissin dişdə, dildə və ya diş ətində olduğunu həkimə bildirin.
İsti yemək və içkidən sonra mümkün səbəblər
Bir neçə fərqli vəziyyət oxşar şikayət yarada bilər:
- Açıq dentin: diş əti çəkilməsi və mina itkisi temperatur təsirinə qarşı qorunmanı azalda bilər.
- Kariyes: diş toxuması zədələndikcə pulpa qıcıqlana bilər. Güzgüdə görünən böyük boşluğun olmaması kariyesi istisna etmir.
- Dişdə çat: ağrı gəlib-gedə bilər; isti ilə yanaşı, çeynəmə və dişi sıxma zamanı da yarana bilər.
- Zədələnmiş və ya boşalmış plomb: əvvəl müalicə edilmiş diş yenidən temperatur həssaslığı göstərə bilər.
- Yaxın zamanda aparılmış müalicə: plombdan sonra müvəqqəti həssaslıq mümkündür, amma güclənən və uzanan ağrı yoxlanmalıdır.
- Pulpanın iltihabı: dərin kariyes və ya zədə daxili toxumaya təsir edə bilər. Toxumanın bərpa olub-olmayacağı müayinədə qiymətləndirilir.
Diş çatları barədə izahda temperatur və çeynəmə ilə bağlı əlamətlərin birlikdə yarana bildiyi göstərilir. Gördüyünüz hər xətti ağrının səbəbi saymayın. Çatın görünməməsi də onun olmadığını sübut etmir.
Bir fincan isti çay birdən-birə dərin kariyes yaratmır. İstilik çox vaxt əvvəlcədən mövcud olan problemi hiss etdirir. Buna görə yalnız içkinin növünü dəyişmək səbəbin aradan qalxması demək deyil.
Qısa həssaslıqla uzanan ağrının fərqi
İsti qida ağızdan uzaqlaşdıqdan sonra tez keçən sızıltı dentin həssaslığı ilə uyğun gələ bilər. Bununla belə, eyni dişdə təkrarlanan yeni ağrı müayinə tələb edir. Ağrının qısa olması kariyesin və ya plomb qüsurunun olmadığını göstərmir.
Yeməkdən sonra qalan ağrı, özbaşına döyünmə və gecə oyanma dişin daxilindəki toxumaların qıcıqlanması ilə bağlı ola bilər. Diş ağrısının növləri barədə məlumat ani temperatur reaksiyası ilə uzun sürən ağrını fərqləndirir. Evdə saniyə saymaqla kanal müalicəsi lazım olub-olmadığını bilmək mümkün deyil.
Həkimə getməzdən əvvəl bunları qeyd edin:
- Ağrı hansı dişdə və ya sahədə hiss olunur?
- Yemək bitdikdə keçir, yoxsa bir müddət davam edir?
- Soyuq, şirin qida və ya çeynəmə də təsir göstərir?
- Şikayətdən əvvəl plomb, zədə və ya başqa müalicə olub?
- Şişkinlik, qızdırma, pis dad və ya ağzı açmaqda çətinlik varmı?
Dişi yoxlamaq üçün dəfələrlə isti içki içməyin. Sərin su müvəqqəti rahatlıq verirsə, bunu həkimə deyin, lakin yaxşılaşmanın sübutu saymayın. Ağrının azalması səbəbin sağaldığını göstərmir və müayinənin yerini tutmur.
Həkimə gedənədək necə rahatlamaq olar?
Yemək və içkilərin rahat, ilıq temperatura qədər soyumasını gözləyin. Çeynəmək ağrılıdırsa, yumşaq qida seçin və ağrıyan dişə sərt qida ilə yük salmayın. Kifayət qədər su içməyə davam edin; qidalanmanı tam dayandırmaq lazım deyil.
Dişləri yumşaq fırça və flüoridli məcunla ehtiyatla təmizləyin. Diş aralarını narahatlıq yaratmadan təmizləməyə çalışın, ağrıyan sahəyə diş sapını və başqa vasitələri güclə salmayın. Ağrını aradan qaldırmaq üçün həmin yeri daha sərt fırçalamaq düzgün deyil.
Həssas dişlər üçün məcun açıq dentinlə bağlı sızıltını azalda bilər. Təlimata uyğun müntəzəm istifadə vacibdir, təsir ilk dəfədən hiss olunmaya bilər. Məcun çatı bağlamır, plombu bərpa etmir və dərin kariyesi müalicə etmir. İstidən sonra uzanan ağrıda məcunun təsirini gözləyərək müayinəni təxirə salmayın.
Dişə və ya diş ətinə aspirin qoymayın. Turş və aşındırıcı ev qarışıqlarından, isti kompresdən və daha isti su ilə ağrını sınamaqdan çəkinin. Reseptsiz ağrıkəsici barədə məsləhət lazımdırsa, başqa dərmanlarınızı və xəstəliklərinizi əczaçıya bildirin. Müvəqqəti rahatlıq dişin müalicəsi demək deyil.
Nə vaxt müraciət etməli və həkim nəyi yoxlayır?
Təkrarlanan istiyə həssaslıq üçün müayinə planlaşdırın. Yeməkdən sonra davam edən, özbaşına başlayan, dişi sıxanda yaranan və ya güclənən ağrını gecikdirmədən yoxlatdırın. Yuxuya və gündəlik fəaliyyətə mane olan güclü ağrı təcili stomatoloji məsləhət tələb edir.
Diş əti və ya üz şişkinliyi, irin və diş ağrısı ilə birlikdə qızdırma olduqda təcili diş həkiminə müraciət edin. Nəfəsalma, udma və danışma çətinliyi, göz və boyun nahiyəsində şişkinlik, yaxud şişkinliklə birlikdə ağzı açmaqda ciddi çətinlik varsa, təcili tibbi yardım alın. Diş absesi barədə məlumatda bu xəbərdarlıq əlamətləri izah edilir. Belə halda onlayn yoxlamanı gözləməyin.
Həkim ağrının gedişini soruşacaq, dişləri, diş ətini, plombları və dişləməni yoxlayacaq. Temperatur sınaqları və lazım gəldikdə rentgen müayinəsi aparıla bilər. Müalicə səbəbdən asılıdır: həssaslığı azaltmaq, kariyesi və plombu bərpa etmək, çatlamış dişi qorumaq və ya zərurət olduqda pulpanı müalicə etmək lazım gələ bilər.
Pulsuz ilkin diş yoxlamasından başlayın
DentalAI-nin pulsuz süni intellektlə diş yoxlamasına aydın foto yükləyin, sonra real diş həkimi ilə onlayn pulsuz danışın. Bu, diaqnoz deyil, ilkin qiymətləndirmədir. Foto pulpanın vəziyyətini müəyyən etmir, gizli kariyesi və kiçik çatları etibarlı istisna etmir; nəticələri diş həkimi təsdiqləməlidir.
Bu məqalə ümumi məlumat üçündür, diaqnoz deyil və lisenziyalı diş həkiminin müayinəsini əvəz etmir. Ağrı, şişkinlik və ya qızdırmada diş həkiminə müraciət edin. Nəfəsalma, udma çətinliyi və digər təcili əlamətlərdə təcili tibbi yardım alın.